مغولان هر چه بود ويران كردند . در اواخر اين سال بار ديگر مغولان بازگشتند . آهنگ بلغار داشتند . بلغاريان لشكرها بسيج كرده به دفاع برخاستند و در جايهايى جمعى از جنگجويان را در كمين نهادند . آنگاه از برابر مغولان گريختند . مغولان از پى ايشان بيامدند بناگاه آنان كه در كمين بودند از پشت سر به دشمن حمله آوردند و از ايشان بسيارى را كشتند . چنان كه جز اندكى از مهلكه جان به در نبردند . مغولان پس از اين شكست به نزد چنگيزخان كه در طالقان ( خراسان ) بود بازگشتند و قفچاق نيز به ديار خود بازگشت . و اللّه تعالى يؤيد بنصره من يشاء . اخبار خراسان بعد از هلاكت خوارزمشاه پيش از اين از هلاكت خوارزمشاه و رفتن مغولان مغربه از پى او سخن گفتيم و گفتيم كه اين دسته از مغولان پس از هلاكت او تا كجا پيشروى كردند . چنگيز خان پس از گذشتن خوارزمشاه از جيحون ، از سمرقند لشكرى به ترمذ فرستاد . و از آنجا به كلات كه دژ استوارى بر كنارهء جيحون است لشكر برد . مغولان بر آن استيلا يافتند و بسيارى را كشتند و اموالى گران به غارت بردند . چنگيز خان لشكرى ديگر به فرغانه فرستاد و لشكرى به خوارزم و لشكرى به خراسان اين لشكر در سال 617 به بلخ رسيد . بلخيان امان خواستند . مغولان مردم بلخ را امان دادند و متعرض قتل و غارت نشدند و شحنه‌اى از جانب خود در بلخ نهادند . سپس عازم زوزن و اندخود و فارياب شدند . به مردم اين بلاد نيز آسيبى نرسانيدند ولى جمعى از مردم شهر را به عنوان حشر براى تصرف ديگر شهرها با خود بردند . آنگاه به طالقان رفتند . طالقان بلاد گسترده‌اى است قلعه‌اى استوار دارد كه آن را منصور كوه [ 1 ] گويند . مغولان آن قلعه را شش ماه محاصره كردند و قلعه همچنان مقاومت مىكرد ، چنگيز خان خود به تن خويش آمد و چهار ماه ديگر در محاصرهء قلعه پاى فشرد و فرمان داد خاك و چوب بر روى هم انباشتند چنان كه تلى بلند مساوى با قلعه پديد آمد . چون مردم قلعه چنان ديدند دل بر هلاك نهاده دروازه‌ها بگشودند . سواران به كوههاى اطراف گريختند و پيادگان كشته شدند . مغولان به قلعه در آمدند و آن را ويران كردند و هر چه بود بردند و زنان و كودكان را اسير كردند . چنگيز خان ، داماد خود قفچاق نوين را به نسا [ 2 ] فرستاد اينان شهر را محاصره كردند . قفچاق نوين در اين نبرد كشته شد . مغولان چندان محاصره را ادامه دادند تا شهر را گرفتند و قتل عام و غارت كردند و ويران نمودند . گويند بيش از هفتاد هزار تن كشته شدند . و از

--> [ ( 1 ) ] متن : صور كوه . [ ( 2 ) ] متن : مرواسا .